De stikstofuitstoot in Nederland moet met 50 procent omlaag in 2030, is het advies van stikstofadviseur Johan Remkes aan de Tweede Kamer. Om dit te bereiken neemt het kabinet maatregelen waardoor de veestapel met 30 procent zal krimpen. Dit blijkt uit doorberekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving in opdracht van het kabinet. Ammoniak, afkomstig van mest in de landbouwsector, vormt namelijk een belangrijk aandeel van de totale stikstofuitstoot in Nederland. En dat de uitstoot hoog is, is een probleem, want een teveel aan stikstof is schadelijk voor mens en natuur. Wanneer teveel stikstof via de lucht in de bodem terecht komt, kan de biodiversiteit in stikstofgevoelige natuurgebieden afnemen. 

Grafiek Emissie stikstof per sector_update20210903

Wat is stikstof?

Stikstof (N2) is een gas dat onderdeel uitmaakt van de atmosfeer en is van zichzelf onschadelijk. Pas wanneer stikstof omgezet wordt in stikstofoxiden bij verbrandingsprocessen of in ammoniak door bijvoorbeeld kunstmestproductie kan het schadelijk worden voor mens en natuur. 

Stikstofoxiden wordt vooral uitgestoten door verkeer en zware industrie. Ammoniak komt met name vrij in de lucht door landbouw. Dit wordt veroorzaakt door mest van onder andere koeien, kippen en varkens, maar ook door gebruik van kunstmest. 

De stikstofverbinding ammoniak draagt per kilogram meer bij aan stikstofemissie dan stikstofoxiden: 1 kilogram ammoniak is gelijk aan 0,82 kilogram stikstof, terwijl 1 kilogram stikstofoxiden gelijk is aan 0,30 kilogram stikstof. In figuur 1 is zichtbaar dat de landbouw, vooral door deze hogere bijdrage van ammoniak aan stikstof, verantwoordelijk is voor ongeveer 60% van de stikstofuitstoot. Het halveren van de uitstoot is dus onmogelijk zonder transformatie van de landbouwsector.

Stikstof rondom Natura-2000 gebieden

Om natuurgebieden te beschermen, heeft de Europese Unie bepaalde gebieden aangewezen als Natura 2000-gebieden. Dit zijn gebieden die bescherming nodig hebben om de biodiversiteit te behouden. Nederland heeft 162 Natura 2000-gebieden, waarvan 129 gebieden gevoelig zijn voor stikstofneerslag.

Stikstofdepositie per Natura 2000-gebied, 2018
Voorbeeld van stikstofdepositie in enkele natuurgebieden ten opzichte van de meest kritische depositiewaarde die is vastgesteld voor dit gebied (grafiek uit rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving)

Voor elk van deze gebieden is er bepaald hoeveel stikstof maximaal in de grond (stikstofdepositie) mag terechtkomen om te voorkomen dat risico op schade ontstaat. Deze risicowaarde wordt de kritische depositiewaarde (KDW) genoemd. In veel van de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden is sprake van een stikstofoverschot.

Wat betekent dit voor voor regio Foodvalley?

In de regio Foodvalley zijn ook Natura 2000-gebieden. De Veluwe, een enorm Natura 2000- gebied, ligt deels in de gemeenten Ede en Barneveld. Maar ook in de gemeenten Wageningen, Veenendaal en Nijkerk liggen beschermde natuurgebieden. 

natura2000 gebieden regio Foodvalley
De groene vlekken op de kaart zijn Natura 2000-gebieden (Bron: https://www.atlasleefomgeving.nl/kaarten)

Tegelijkertijd herbergt regio Foodvalley veel boerenbedrijven. Uit een inventarisatie van de organisatie Regio Foodvalley is gebleken dat er ruim 1000 boerenbedrijven met stikstofruimte binnen drie kilometer vanaf de grenzen van de Natura 2000-gebieden zijn gevestigd. Dit is relevant, omdat de meest effectieve manier om stikstofneerslag op de beschermde gebieden te verminderen, is het aanpakken van de nabijgelegen bronnen van stikstofuitstoot. Zo adviseert onder andere het Planbureau voor de Leefomgeving. Dit zou kunnen betekenen dat zo’n 1000 boerderijen vlakbij deze gebieden hun werkzaamheden drastisch moeten transformeren, om de doelstellingen voor 2030 te halen.

Screenshot 2022-03-03 at 13.01.38
In 2019 bevonden zich ruim 1200 uitstoters binnen de drie kilometer van Natura-2000 gebieden. Dit zijn zowel kleine als grote landbouwbedrijven. De lijst krimpt omdat er regelmatig boerderijen verdwijnen. Daarom houden we in dit artikel het aantal 1000 aan. (Bron: Rapport FABRICations Ruimtelijke Verkenning Foodvalley)

Toekomst in de Foodvalley

De stikstofcrisis blijkt dus een serieus probleem voor de landbouwsector in de Foodvalley. Zeker nu het laten krimpen van de veestapel frequenter en serieuzer besproken wordt. Niet alleen in Nederland, maar ook in België. Welk beleid is er tot nu toe gevoerd in de Foodvalley ten opzichte van de verduurzaming in de landbouw? Is dit beleid effectief? Zijn er goede voorbeelden uit andere regio’s of landen waarmee onze regio kan zorgen voor een verminderde uitstoot? Wat is de rol van innovatie? Deze en nog meer vragen gaan wij de komende tijd proberen te beantwoorden.

Foodvalley
Evaline

Evaline Schot

Onderzoeksjournalist

Profiel-pagina
Cathérine

Cathérine Minczeles

Onderzoeksjournalist

Profiel-pagina